تاب‌آوری کشورداری در ایران: الزامات سیاست‌گذاری سرزمینی

نوع مقاله : مقالات علمی پژوهشی

نویسندگان
1 دانشجوی دکتری جغرافیای سیاسی، دانشکده علوم جغرافیایی، دانشگاه خوارزمی، تهران، ایران
2 استاد جغرافیای سیاسی، گروه جغرافیای سیاسی، دانشکده علوم جغرافیایی ،دانشگاه خوارزمی، تهران، ایران
10.48311/psp.2026.121705.82827
چکیده
تحولات ژئوپلیتیکی، فشارهای بین‌المللی و ناترازی زیرساخت‌های انرژی، تاب‌آوری کشورداری را به مسئله‌ای راهبردی برای امنیت ملی و ثبات سرزمینی ایران تبدیل کرده است. پژوهش حاضر، تاب‌آوری کشورداری را متغیر وابسته و کیفیت سیاستگذاری سرزمینی به‌ویژه تمرکززدایی در تصمیم‌گیری و هماهنگی سیاست‌های بخشی با ملاحظات سرزمینی را عامل کلیدی آن می‌داند. هدف پژوهش، شناسایی الزامات سیاستگذاری سرزمینی، برای پایداری کشورداری و ترسیم آینده‌های محتمل ایران است. پژوهش با رویکرد کیفی آینده‌پژوهی و با بهره‌گیری از نرم‌افزارهای MICMAC و Wizard Scenario انجام شد. بر پایه نظر خبرگان، هشت پیشران کلیدی شناسایی شد. تحلیل ساختاری نشان داد که سیستم در وضعیتی ناپایدار قرار دارد و تاب‌آوری کشورداری تحت تأثیر هشت پیشران کلیدی است. تحلیل سناریوها نشان داد که سناریوی تداومی با 44.8 درصد، محتمل‌ترین مسیر پیشرو است و سناریوهای نامطلوب و مطلوب به‌ترتیب با ۳0.2 و 25 درصد در رده‌های بعدی قرار دارند. استمرار وضع موجود و اتکا به مدیریت اضطراری متمرکز، به‌ویژه با سرریز بار ناترازی انرژی و شوک‌های اقتصادی به مناطق پیرامونی، به تعمیق شکاف مرکز-پیرامون و فرسایش تاب‌آوری ملی می‌انجامد. ارتقای تاب‌آوری کشورداری از انطباق منفعلانه به بازدارندگی پیش‌دستانه، مستلزم گذار به سیاستگذاری سرزمینی، تبدیل اسناد آمایش سرزمین به ضوابط الزام‌آور تخصیص منابع و تنوع‌بخشی ساختاری به زنجیره‌های تأمین و انرژی است.
کلیدواژه‌ها
موضوعات