تحلیل ژئوپلیتیکی منازعه منطقه مرزی دیورند در مقیاس ملی ؛ با تاکید بر پیامدهای ژئواکونومیک ، ژئواستراتژیک وژئوکالچری

منطقه مرزی دیورند میان افغانستان و پاکستان، بیش از یک قرن است که متاثر از یک مرز تحمیلی تبدیل به گره ژئوپلیتیکی با پیامدهای ژئواکونومیک ژئواستراتژیک ژئوکالچری در جنوب آسیا و آسیای مرکزی شده است. افغانستان با تأکید بر دلایل تاریخی و فرهنگی بر تابعیت مناطق پشتون‌نشین و پاکستان با تمرکز بر دلیل قانونی و به جهت کنترل قومی سیاسی، دو روایت متضاد ارائه می‌دهند که موجب تنش مستمر بین این دو شده است. این مطالعه با بهره‌گیری از روش توصیفی–تحلیلی و چارچوب نظری چندلایه‌ای، نشان می‌دهد منطقه مرزی دیورند علاوه بر اهمیت امنیتی، به‌عنوان مرکز شبکه‌های ترانزیتی و پروژه‌های انرژی و پیوندهای فرهنگی پشتون‌ها، نقش حیاتی در توازن قدرت منطقه‌ای دارد. یافته‌ها نشان می‌دهد بی‌ثباتی در دیورند، از سطح محلی تا منطقه‌ای، اثرات مرتبط و در هم تنیده بر مسیرهای ترانزیتی،سیاست‌های امنیتی و گفتمان فرهنگی ایدئولوژیکی دارد و با وجود تمرکز پژوهش بر سطح ملی، نقش برخی بازیگران منطقه‌ای و فرامنطقه‌ای در قالب زمینه ژئوپلیتیکی پیرامونی منطقه مرزی دیورند به‌صورت محدود و غیرمستقیم قابل طرح است. منازعه مرزی دیورند، با ماهیت ژئوپلیتیکی خود، پیامدهای ژئواکونومی و ژئوکالچری ایجاد کرده چارچوب ژئو‌استراتژیک منطقه را شکل می‌دهد. با توجه به اهمیت ژئوپلیتیکی ایران در منطقه، پیشنهاد می‌شود سازمان‌های منطقه‌ای و بین‌المللی، مدیریت مناقشه دیورند را با محوریت ایران پیگیری کنند.