تحلیل ژئوپلیتیکی منازعه منطقه مرزی دیورند در مقیاس ملی ؛ با تاکید بر پیامدهای ژئواکونومیک ، ژئواستراتژیک وژئوکالچری

منطقه مرزی دیورند میان افغانستان و پاکستان، بیش از یک قرن است که متأثر از یک مرز تحمیلی تبدیل به گره ژئوپلیتیکی با پیامدهای ژئواکونومیک، ژئواستراتژیک و ژئوکالچری در جنوب آسیا و آسیای مرکزی شده است. افغانستان با تأکید بر دلایل تاریخی و فرهنگی بر تابعیت مناطق پشتون‌نشین، و پاکستان با تمرکز بر دلیل قانونی و به جهت کنترل قومی سیاسی، دو روایت متضاد ارائه می‌دهند که موجب تنش مستمر بین دو کشور شده است. منطقه مرزی دیورند علاوه بر اهمیت امنیتی، به‌عنوان مرکز شبکه‌های ترانزیتی و پروژه‌های انرژی و پیوندهای فرهنگی پشتون‌ها، نقش حیاتی در توازن قدرت منطقه‌ای دارد. پژوهش از نوع توصیفی تحلیلی است که با استفاده از منابع کتابخانه‌ای و اسنادی و با رویکرد کیفی و مبتنی بر تحلیل محتوای اسنادی و گفتمان ژئوپلیتیکی به انجام رسیده است. هدف از آن، تبیین ابعاد ژئوپلیتیکی مناقشه افغانستان و پاکستان بر سر خط مرزی دیورند و پیامدهای ژئوپلیتیکی ناشی از آن است. یافته‌های پژوهش نشان می‌دهد که بی‌ثباتی در دیورند، از سطح محلی تا منطقه‌ای، اثرات در هم تنیده‌ای بر مسیرهای ترانزیتی، سیاست‌های امنیتی و گفتمان فرهنگی و ایدئولوژیکی دارد و با وجود تمرکز پژوهش بر سطح ملی، نقش برخی بازیگران منطقه‌ای و فرامنطقه‌ای در قالب زمینه ژئوپلیتیکی پیرامونی منطقه مرزی دیورند به‌صورت محدود و غیرمستقیم قابل طرح است. منازعه مرزی دیورند، با ماهیت ژئوپلیتیکی خود، پیامدهای ژئواکونومی و ژئوکالچری ایجاد کرده است که چارچوب ژئو‌استراتژیک منطقه را شکل می‌دهد.