آینده پژوهی تغییرات جمعیتی ایران، سناریوها و استراتژی کلان تا 2050

تغییرات جمعیتی به عنوان یکی از عوامل کلیدی در شکل‌دهی به مسیر توسعه اقتصادی، اجتماعی و فرهنگی و به عبارتی دیگر به عنوان مولفه قدرت کشورها شناخته می‌شود. ایران در سال‌های اخیر با چالش‌هایی نظیر کاهش نرخ باروری، پیری جمعیت، مهاجرت‌های داخلی و خارجی و .. . مواجه بوده است از این رو پژوهش پیش رو به سیاستگذاران توصیه می‌کند پیش از تبدیل شدن روندهای جمعیتی به بحران، مداخلات هدفمند را در جهت افزایش تقویت موقعیت کشور اعمال کنند. به منظور بررسی سمت و سوی تغییرات جمعیتی، روندها در دو دسته مستقیم شامل: باروری، مرگ و میر و مهاجرت و غیر مستقیم شامل: تحصیلات، وضع اقتصادی، ارزش‌های فرهنگی و اجتماعی ( نقش زنان، اندازه ایده‌آل خانواده، جنسیت فرزند و تکنولوژی و تغییرات اجتماعی)، شهرنشینی و سیاست‌های حمایتی دولت مورد مداقه قرار گرفته است. این پژوهش با استفاده از روش‌های آینده‌پژوهی و تکنیک ماتریس تاثیر متقابل، سناریوهای مختلفی را در چهار دسته مطلوب، مرجح، قابل تحمل و نامطلوب برای آینده جمعیت ایران تا سال 2050 ترسیم می‌کند که هر کدام از آن‌ها ابعاد و بایسته‌های متفاوتی را بر حسب استراتژی کلان به همراه دارد. یافته‌های پژوهش حاکی از آن است که با فرض استمرار روندها، سناریوی مرجح محتمل‌ترین سناریوی ممکن است. بر حسب این سناریو دولت ایران در صورت عدم اتخاذ سیاست‌های مناسب، با چالش‌های جدی از قبیل کاهش نیروی کار و فشار بر منابع مواجه خواهد بود که برای فائق آمدن بر آن‌ها نیازمند سرمایه‌گذاری در آموزش، سلامت و سیاست‌های هوشمند جمعیتی است.