تاریخ و اندیشه زمان- فضا در جغرافیاهای پساحقیقت ایرانی

نوع مقاله : مقالات علمی پژوهشی

نویسندگان
1 دانش آموخته جغرافیای سیاسی، دانشگاه تربیت مدرس، تهران، ایران
2 دانش آموخته جغرافیای سیاسی، دانشگاه تهران، تهران، ایران
10.48311/psp.2026.120738.82816
چکیده
در ظاهر میان جغرافیای سیاسی ایران که بیشتر در سایه رویکردهای اثبات­‌گرایانه به فعالیت خود ادامه می‌­دهد با رویکردهای ژئوپولیتیک عامه‌­پسند ایرانی که در آن تحلیل‌­های قطعی از وضعیت(ها) حاکم است نسبتی وجود ندارد. اما، در این مقاله نشان داده خواهد شد که نه ­تنها چنین نسبتی وجود دارد، بلکه تفوق رویکردهای اثبات‌­گرایی در جغرافیای سیاسی ایران باعث شده است که با محروم شدن مردم از تحلیل‌­های جغرافیایی، اولویت نیازهای حکمرانی، و حاشیه‌­ای شدن رویکردها، موضوعات و تحلیل‌­های انتقادی تفوق نگرش‌­­های عامه‌­پسند در ایران تسهیل شود. این موضوع پرسش­‌هایی را در مورد چگونگی پیدایش این روندها دو حوزه متضاد اثبات‌­گرایی جغرافیایی و ژئوپولیتیک عامه‌­پسند ایرانی، ارتباط آن‌ها با یکدیگر و تاثیرات آن‌ها به وجود آورده است. به این ترتیب، ضرورت انجام پژوهش حاضر به وجود آمد و تلاش شد با قرار دادن مفهوم جغرافیای تاریخی در کانون بحث و استفاده از روش­‌شناسی جغرافیای پساساختارگرایانه به آن‌ها پاسخ داده شود. یافته‌­های این پژوهش نشان می­‌دهد هم‌­راستا شدن ژئوپولیتیک عامه‌­پسند ایرانی با اندیشه زمان-فضا در جغرافیای سیاسی ایران بیش از هر چیز به سبب ساده‌­سازی افراطی حقایق -به ویژه تاریخ- برای اثبات نظر، فرضیه و رویکرد ممکن شده است. غفلت از مطالعات تاریخی و به حاشیه رانده شدن رویکردهای انتقادی و موضوعات کیفی تاثیرگذاری نظیر پساساختارگرایی، فمینیسم، مارکسیسم، و نقد جغرافیایی به نفع اثبات­‌گرایی به احتمال عامل این وضعیت است. پیامد این امر مخدوش شدن حقیقت، ساده‌­سازی تاریخ و خلق جغرافیاهای پساحقیقتی است که تعارضاتی مهم یا حقایق تاریخی و واقعیت‌­های جغرافیایی دارند.
کلیدواژه‌ها
موضوعات


مقالات آماده انتشار، پذیرفته شده
انتشار آنلاین از 05 آبان 1405