تبیین استراتژی جغرافیای توسعه در ایران: ضرورت گذار از خشکی‌محوری به دریامحوری

با وجود ظرفیت‌های گسترده دریایی در ایران، استراتژی جغرافیای توسعه کشور همچنان عمدتاً خشکی‌محور باقی مانده است. پژوهش حاضر با هدف تبیین استراتژی جغرافیای توسعه در ایران و بررسی ضرورت گذار از الگوی خشکی‌محور به دریامحور انجام شده است. روش پژوهش، توصیفی-تحلیلی با رویکرد ترکیبی-اکتشافی است. داده‌ها از طریق منابع کتابخانه‌ای، 40 مصاحبه نیمه‌ساختاریافته با خبرگان و پرسشنامه گردآوری شد. تحلیل داده‌ها در بخش کیفی با نرم‌افزار مکس‌کیودا 2022، و در بخش کمی با آزمون‌های ناپارامتریک ویلکاکسون و همبستگی اسپیرمن انجام گرفت. نتایج نشان داد از دیدگاه خبرگان، استراتژی توسعه خشکی‌محور با بروز چالش‌های زیست‌محیطی، تضعیف اقتصاد دریاپایه، توزیع نامتوازن جمعیت، تشدید بی‌عدالتی فضایی و کاهش توان ژئوپلیتیکی ایران رابطه مثبت و معناداری دارد. همچنین میان خشکی‌محوری و توسعه‌نیافتگی سواحل (678/0) و کاهش توان ژئوپلیتیکی (721/0) رابطه‌ای مستقیم و قوی مشاهده شد. درمقابل، الگوی توسعه دریامحور با میانگین 58/4 از 5، از دیدگاه خبرگان، رویکردی مؤثر برای توسعه مناطق ساحلی، تقویت اقتصاد دریاپایه، تحقق عدالت فضایی، ارتقای توسعه ملی و گسترش تجارت بین‌المللی ارزیابی شد. براین‌اساس، یافته‌های پژوهش نشان می‌دهد که توسعه دریامحور می‌تواند مبنایی برای بازآرایی سازمان فضایی توسعه، بهره‌گیری مؤثرتر از ظرفیت‌های دریایی ایران و تدوین سیاست‌های توسعه‌ای کشور باشد.