الگوهای حکمرانی هوش مصنوعی در استراتژی‌های ملی: تحلیل مقایسه ای و جایگاه ایران

هوش مصنوعی در سال‌های اخیر به محور اصلی سیاست‌گذاری فناوری و رقابت ژئوپلیتیک تبدیل شده است. بسیاری از دولت‌ها از طریق استراتژی‌های ملی، مدل‌های متفاوتی از حکمرانی هوش مصنوعی طراحی کرده‌اند. پژوهش حاضر با هدف شناسایی و مقایسه الگوهای حکمرانی هوش مصنوعی در شش کشور منتخب (ایران، آمریکا، کانادا، سنگاپور، عربستان سعودی و ترکیه) انجام شده و در پی تبیین جایگاه ایران در مقایسه با الگوهای جهانی است. روش پژوهش کیفی و مبتنی بر تحلیل تطبیقی اسناد سیاستی است. چارچوب نظری با تلفیق نظام‌های نوآوری ملی، تخیلات اجتماعی–فناورانه و ادبیات حکمرانی فناوری طراحی شده است. استراتژی‌ها بر اساس روایت راهبردی، مدل حکمرانی، نقش دولت و بخش خصوصی، ابزارهای سیاستی و جهت‌گیری بین‌المللی مقایسه شده‌اند. یافته‌ها نشان می‌دهد کشورها الگوهای متمایزی دنبال می‌کنند: بازارمحور و رقابت‌گرا در آمریکا، چندذی‌نفعی و پژوهش‌محور در کانادا، نظام‌مند و منفعت‌عمومی‌محور در سنگاپور، دولت‌محور و تحول‌گرا در عربستان سعودی، و توسعه‌گرای ملی در ترکیه. تحلیل جایگاه ایران نشان می‌دهد که با وجود ظرفیت‌های علمی و سرمایه انسانی قابل توجه، چالش‌هایی در انسجام نهادی، مدل حکمرانی و پیوند سیاست‌گذاری با اجرا وجود دارد. بر اساس نتایج، تقویت هماهنگی نهادی، توسعه زیرساخت‌های داده و محاسبات، و حرکت به سوی حکمرانی چندذی‌نفعی می‌تواند مسیر سیاست‌گذاری هوش مصنوعی در ایران را کارآمدتر سازد.