تحلیل ژئوپلیتیک جمعیت در استان‌های جنوب عراق با تأکید بر ظرفیت‌های ژئوپلیتیکی و نقش آن‌ها در ساختار قدرت

زرقانی, سید هادی; حمید, علی هادی; جان پرور, محسن

doi:10.48311/psp.2026.121368.82822

تحلیل ژئوپلیتیک جمعیت در استان‌های جنوب عراق با تأکید بر ظرفیت‌های ژئوپلیتیکی و نقش آن‌ها در ساختار قدرت

مقالات آماده انتشار

نوع مقاله : پژوهشی اصیل

نویسندگان

سید هادی زرقانی ¹

علی هادی حمید ²

محسن جان پرور ³

¹ گروه جغرافیا، دانشکده ادبیات و علوم انسانی

² دانشجوی دکتری جغرافیای سیاسی دانشگاه فردوسی مشهد

³ دانشگاه فردوسی مشهد

10.48311/psp.2026.121368.82822

چکیده

این پژوهش با هدف تحلیل «ژئوپلیتیک جمعیت در استان‌های جنوبی عراق» و تبیین روابط میان مؤلفه‌های جمعیتی، اقتصادی، مذهبی و سیاسی انجام شده است. نویسندگان با بهره‌گیری از رویکرد «نظریه سامانه‌ها» و روش «توصیفی-تحلیلی»، داده‌های گردآوری‌شده از طریق اسناد و نظرات خبرگان را با تکنیک DEMATEL تحلیل کرده‌اند.یافته‌ها نشان می‌دهد که تمرکز جمعیت شیعی، وجود مراکز مذهبی برجسته، دارا بودن بیش از ۷۰ درصد منابع نفت و گاز عراق، و دسترسی انحصاری به آبراه‌های استراتژیک (اروند‌رود و خلیج‌فارس)، از مهم‌ترین ظرفیت‌های ژئوپلیتیک جنوب عراق محسوب می‌شوند. تحلیل مدل نشان می‌دهد که عواملی نظیر تمرکز جمعیت در مناطق نفت‌خیز، نفوذ مرجعیت نجف، ساختارهای قبیله‌ای و وابستگی اقتصادی به نفت، پیشران‌های اصلی این سامانه هستند.در نهایت، این مطالعه نتیجه می‌گیرد که با وجود تقویت قدرت ملی عراق توسط این مؤلفه‌ها، تداوم نابرابری‌های اقتصادی و چالش‌های زیست‌محیطی می‌تواند به آسیب‌پذیری‌های اجتماعی و امنیتی منجر شود. از این‌رو، پژوهشگران تأکید می‌کنند که تحقق پایداری ژئوپلیتیک در این منطقه، نیازمند مدیریت هوشمند جمعیت، تنوع‌بخشی به اقتصاد و توسعه متوازن منطقه‌ای است.

کلیدواژه‌ها

ژئوپلیتیک جمعیت

جنوب عراق

شیعه

ظرفیت‌ راهبردی

ساختار قدرت

موضوعات