تحلیل مولفه های ژئواستراتژیک موثر بر اهمیت سواحل مکران در امنیت ملی و موازنه قدرت منطقه ای ایران

سواحل مکران به‌عنوان یگانه مرز اقیانوسی ایران و نقطه اتصال ژئواستراتژیک میان خلیج فارس و شمال اقیانوس هند، یکی از کانون‌های حیاتی در معماری امنیت ملی و موازنه قدرت منطقه‌ای کشور محسوب می‌شود. با وجود این جایگاه ممتاز، این پهنه همچنان با چالش‌های ساختاری، ناهماهنگی نهادی و بهره‌برداری ناکافی از ظرفیت‌های طبیعی و ژئوپلیتیکی روبه‌رو است. هدف پژوهش حاضر، تحلیل علمی مؤلفه‌های ژئواستراتژیک مؤثر بر ارتقای اهمیت مکران در امنیت ملی و نقش‌آفرینی منطقه‌ای ایران است. این مطالعه با رویکرد کیفی و طراحی اکتشافی، بر مبنای پانزده مصاحبه عمیق و نیمه‌ساختاریافته با متخصصان ژئوپلیتیک، امنیت ملی و سیاست خارجی انجام شده و داده‌ها با روش کدگذاری سه‌مرحله‌ای باز، محوری و انتخابی در نرم‌افزار MAXQDA تحلیل گردیده است. یافته‌ها نشان می‌دهد مکران در ادراک نخبگان یک «فضای راهبردی چندسطحی» است که بر سه محور اصلی شکل می‌گیرد: ظرفیت‌های ژئواستراتژیک مبتنی بر موقعیت اقیانوسی و کریدورهای ژئواکونومیک؛ محدودیت‌ها و موانع ناشی از ضعف مدیریت و پراکندگی نهادی؛ و پیامدهای کلیدی آن برای امنیت ملی و موازنه قدرت. نتایج بیانگر آن است که توسعه یکپارچه مکران می‌تواند ایران را از یک بازیگر ساحلی به کنشگری اقیانوسی ارتقا داده، آسیب‌پذیری‌های راهبردی را کاهش داده و ابزارهای جدیدی برای موازنه‌سازی فراهم آورد.