راهبردهای ژئوپلیتیکی و فضایی ایران برای توسعه اقتصاد دریامحور: درس‌هایی از کشورهای توسعه‌یافته

چکیده
اقتصاد دریامحور، به‌دلیل نقش فزاینده در تجارت جهانی، امنیت انرژی، پایداری محیط‌زیست و توسعه فناوری‌های نوین، به یکی از ارکان کلیدی توسعه پایدار در قرن بیست‌ویکم تبدیل شده است. ایران با بهره‌مندی از بیش از 2700 کیلومتر خط ساحلی و موقعیت ژئوپلیتیکی در تنگه هرمز، دریای عمان و دریای خزر، ظرفیت قابل توجهی برای گسترش اقتصاد دریاپایه دارد؛ با این حال، چالش‌هایی همچون ضعف زیرساخت‌ها، نبود حکمرانی یکپارچه، تحریم‌های بین‌المللی و برنامه‌ریزی فضایی ناکارآمد، بهره‌برداری موثر از این ظرفیت را محدود کرده‌اند. هدف پژوهش حاضر، تحلیل تطبیقی راهبردهای ژئوپلیتیکی و برنامه‌ریزی فضایی پنج کشور توسعه‌یافته (ایالات متحده، بریتانیا، ژاپن، استرالیا و کانادا) و ارائه اراهبردهای بومی‌سازی‌شده برای توسعه اقتصاد دریامحور در ایران است. روش تحقیق توصیفی-تحلیلی بوده و از منابع کتابخانه‌ای، اسناد بین‌المللی و گزارش‌های سیاسی بهره گرفته شده است. نتایج حاکی از آن است که شش راهبرد کلیدی شامل: حکمرانی فضایی یکپارچه، خوشه‌های صنعتی-اکولوژیک مکران، نیروگاه‌های هیبریدی فراساحلی، سامانه فرماندهی هوشمند دریایی، کریدور بندری جنوب شرق، و دیپلماسی چندجانبه دریایی، قابلیت انطباق با ساختار نهادی و جغرافیایی ایران را دارند و می‌توانند سهم اقتصاد دریاپایه در GDP کشور را افزایش داده و جایگاه ژئوپلیتیکی ایران را ارتقا دهند.