راهبردهای ژئوپلیتیکی و فضایی ایران برای توسعه اقتصاد دریامحور: درس‌هایی از کشورهای توسعه‌یافته

نوع مقاله : مقالات علمی پژوهشی

نویسندگان
محسن خادم 1
ابراهیم رومینا 2
سید یحیی صفوی 3
مصطفی قادری حاجت 2
1 دانش آموخته دکتری جغرافیای سیاسی، دانشگاه تربیت مدرس، تهران، ایران
2 دانشیار جغرافیای سیاسی، گروه جغرافیای سیاسی، دانشگاه تربیت مدرس، تهران، ایران
3 استاد جغرافیای سیاسی، دانشگاه امام حسین (ع)، تهران، ایران
10.48311/psp.2026.28673
چکیده
اقتصاد دریامحور، به‌دلیل نقش اثرگذار در تجارت جهانی، امنیت انرژی، پایداری محیط ‌زیست و توسعه فناوری‌های نوین، به یکی از ارکان کلیدی توسعه پایدار در قرن بیست‌ و یکم تبدیل شده است. ایران با بهره‌مندی از بیش از 2700 کیلومتر خط ساحلی و موقعیت ژئوپلیتیکی در تنگه هرمز، دریای عمان و دریای خزر، ظرفیت قابل توجهی برای گسترش اقتصاد دریاپایه دارد؛ با این حال، چالش‌هایی همچون ضعف زیرساخت‌ها، نبود حکمرانی یکپارچه، تحریم‌های بین‌المللی و ضعف در برنامه‌ریزی فضایی، بهره‌برداری موثر از این ظرفیت را محدود کرده‌اند. هدف پژوهش حاضر، تحلیل تطبیقی راهبردهای ژئوپلیتیکی و برنامه‌ریزی فضایی ایالات متحده آمریکا، بریتانیا، ژاپن، استرالیا و کانادا به عنوان پنج کشور توسعه ‌یافته و ارائه راهبردهای بومی ‌شده برای توسعه اقتصاد دریامحور در ایران است. روش تحقیق توصیفی-تحلیلی است و از منابع کتابخانه‌ای، اسناد بین‌المللی و گزارش‌های علمی استفاده شده است. یافته‌ها حاکی از آن است که شش راهبرد کلیدی شامل حکمرانی فضایی یکپارچه، خوشه‌های صنعتی-اکولوژیک مکران، نیروگاه‌های هیبریدی فراساحلی، سامانه فرماندهی هوشمند دریایی، کریدور بندری جنوب شرق، و دیپلماسی چندجانبه دریایی، قابلیت انطباق با ساختار نهادی و جغرافیایی ایران را دارند و می‌توانند سهم اقتصاد دریاپایه در تولید ناخالص داخلی کشور را افزایش داده و وزن و جایگاه ژئوپلیتیکی ایران را ارتقا دهند.
کلیدواژه‌ها
اقتصاد دریامحور
ژئوپلیتیک
برنامه‌ریزی فضایی
سواحل مکران
راهبردهای تطبیقی
حکمرانی دریایی
موضوعات