دانشگاه تربیت مدرس آمایش سیاسی فضا 2645-5145 مقالات آماده انتشار 2026 07 26 Geopolitical Analysis of Population in the Southern Provinces of Iraq with an Emphasis on Geopolitical Capacities and Their Role in the Structure of Power تحلیل ژئوپلیتیک جمعیت در استان‌های جنوب عراق با تأکید بر ظرفیت‌های ژئوپلیتیکی و نقش آن‌ها در ساختار قدرت 29035 10.48311/psp.2026.121368.82822 FA سید هادی زرقانی گروه جغرافیا، دانشکده ادبیات و علوم انسانی 0000-0002-3365-8250 علی هادی حمید دانشجوی دکتری جغرافیای سیاسی دانشگاه فردوسی مشهد محسن جان پرور دانشگاه فردوسی مشهد 0000-0002-3126-5840 Journal Article 2026 06 19 Abstract:<br>This study aims to analyze the "geopolitics of population in the southern provinces of Iraq" by examining the causal relationships among demographic, economic, religious, and political factors. Utilizing a "Systems Theory" framework, the researchers employed a descriptive-analytical method, processing data through the DEMATEL technique.The findings reveal that the concentration of the Shiite population, the presence of major religious centers, the possession of over 70% of Iraq’s oil resources, and strategic access to the Persian Gulf constitute the primary geopolitical capacities of the region. The analysis identifies key driving forces within the system, including population concentration in oil-rich zones, the influence of the Najaf religious authority, tribal structures, and economic dependence on oil.The study concludes that while these factors significantly strengthen Iraq's national power and regional standing, persistent economic inequalities and environmental challenges pose potential social and security risks. Consequently, the authors emphasize that ensuring long-term geopolitical sustainability in southern Iraq requires smart population management, economic diversification, and the implementation of balanced regional development policies. این پژوهش با هدف تحلیل «ژئوپلیتیک جمعیت در استان‌های جنوبی عراق» و تبیین روابط میان مؤلفه‌های جمعیتی، اقتصادی، مذهبی و سیاسی انجام شده است. نویسندگان با بهره‌گیری از رویکرد «نظریه سامانه‌ها» و روش «توصیفی-تحلیلی»، داده‌های گردآوری‌شده از طریق اسناد و نظرات خبرگان را با تکنیک DEMATEL تحلیل کرده‌اند.یافته‌ها نشان می‌دهد که تمرکز جمعیت شیعی، وجود مراکز مذهبی برجسته، دارا بودن بیش از ۷۰ درصد منابع نفت و گاز عراق، و دسترسی انحصاری به آبراه‌های استراتژیک (اروند‌رود و خلیج‌فارس)، از مهم‌ترین ظرفیت‌های ژئوپلیتیک جنوب عراق محسوب می‌شوند. تحلیل مدل نشان می‌دهد که عواملی نظیر تمرکز جمعیت در مناطق نفت‌خیز، نفوذ مرجعیت نجف، ساختارهای قبیله‌ای و وابستگی اقتصادی به نفت، پیشران‌های اصلی این سامانه هستند.در نهایت، این مطالعه نتیجه می‌گیرد که با وجود تقویت قدرت ملی عراق توسط این مؤلفه‌ها، تداوم نابرابری‌های اقتصادی و چالش‌های زیست‌محیطی می‌تواند به آسیب‌پذیری‌های اجتماعی و امنیتی منجر شود. از این‌رو، پژوهشگران تأکید می‌کنند که تحقق پایداری ژئوپلیتیک در این منطقه، نیازمند مدیریت هوشمند جمعیت، تنوع‌بخشی به اقتصاد و توسعه متوازن منطقه‌ای است.